Ердөө нэг зууны өмнө амьдарч байсан суут зохион бүтээгч Томас Эдисон "Нойр бол цагийн гарз, бидний балар харанхуй цагаас үлдсэн өв" хэмээсэн удаатай. Сэтгэл зүйн хямрал, зүрх судасны өвчлөл, чихрийн шижин гээд хэдэн зуугаар дурдаж болох өвчлөлүүд нойргүйдэлд хүргэсээр байхад бид олон зуун жилийн турш үл ойшоосоор иржээ.

Харвардын их сургуулиас гаргасан судалгаагаар шөнийн ээлжийн ажилчид өдрийн цагаар ажилладаг хүмүүстэй харьцуулбал 40 хувиар илүү нойргүйдэлд ордог байна. Иймд бүх насны хүмүүст зориулан нойргүйдлээс ангижрахад туслах бяцхан зөвлөгөөг хүргэж байна.

Бид үнэндээ найман цаг унтаж байна уу?

Сүүлийн 100 жил тархи судлаачид тархи хэрхэн ажилладгийг олж мэдэхийн тулд тахиа, тагтаа зэрэг амьтад дээр туршилт хийсний үндсэн дээр хүний тархины аль нэг хэсэг идэвхгүй болоход маш олон хэсэг нэгэн зэрэг муудаж буйг олж мэдсэн юм. Тархины дээд хэсгийн багахан зайг эзлэх завсрын тархи нь мэдрэлийн эрхтнүүдийн мэдээллийг тархинд дамжуулж, нерв болон гормонуудын маш мэдрэмжтэй систем тул бидний унтах, сэрэх болон өвдөх мэдрэмжийг хянадаг ажээ.

Дэлхий дээр хүмүүсийн унтаж амрах хугацаа 1942 онд дунджаар найман цаг байсан бол орчин үед 6.8 цаг болж буурчээ. Тухайлбал, Япончууд дунджаар 5 цаг 59 минут унтдагаараа дэлхийн хамгийн бага унтдаг үндэстний тоонд багтаж, Саудын Араб, Швед удаалж байна. Харин Скандинавын орнуудад нойрсолтын хугацаа дэлхийн дунджаас өндөр байгаа аж.

сэтгэлзүйдээ анхаарах тухай 

Дээрх судалгаанаас үзвэл хүн амын ихэнх нь органик бус нойрны асуудалтай байгаа нь үндэсний хэмжээнд тулгамдаж буй бүх нийтийн асуудал болон хувирчээ.

Бидний нойрны асуудал сэтгэл зүйн эрүүл мэнд болоод бие физилогийн байдалд шууд нөлөөлдөг. Түүнчлэн сэтгэл зүйн гүн хямралд орсны эхний шинж тэмдэг нь нойргүйдэх үзэгдэл. Мөн нойргүй удаан явах нь сөрөг бодлуудыг нэмэгдүүлж аз жаргалын дааврыг багасгадаг учир сэтгэлээр амархан унах урьдач нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Тиймдээ ч хэрэв та ямар ч шалтгаангүйгээр сэтгэлээр унаад байвал өөрийн нойрны хэмнэлдээ хяналт тавьж, тогтмол цагуудад унтаж дадах нь олон талын эерэг нөлөөтэйг санууштай.

Өдөр тутамдаа иддэг хоол хүнс нойрыг удирдан чиглүүлэхэд чухал оролцоотой. Судлаачдын үзэж байгаагаар сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, загас, киви, интоор жимснүүд нойрны зөв хэмнэлд өндөр ач холбогдолтой аж. Харин эсрэгээрээ сахрын хэт их хэрэглээ, өөх тосны өндөр агууламж, эслэг ихтэй хүнсний төрөл зүйлүүд нойрны дайсан.

Шөнийн 22.00-02.00 цагийн хооронд үргэлжлэх дөрөвхөн цагийн нойрыг заавал ав. Яг энэ цагт хүний тархи гүн нойрсож, амарч байдаг. Яг энэ цагийг унтаж чадалгүй өнгөрүүлбэл дараа нь хэдэн цаг ч унтаад гүн нойрсож, тархины амралтыг нөхдөггүй аж.


Нойроо сайжруулах жорууд

Ажил, хичээлдээ явахдаа ойрхон маршрутын хүрээнд алхаж хэвших. Үдээс хойш биед хүнд ачаалал өгдөггүй дасгал хийснээрээ таны мелатонин-ийг дэмжиж, шөнө унтахад тань туслах болно. Иймд өдөр бүр тогтмол дасгал хөдөлгөөн хийж хэвшвэл таны биед олон талын эерэг нөлөөтэй.

Унтахаар хэвтсэн мөчөөсөө эхлэн утасны дуудлага, ажлаас ирсэн цахим шууданд хариу өгөх нь таны нойрыг хулжаах аюултай. Учир нь элдэв бодлуудад автан, маргааш болох олон асуудалд санаа зовнин эхлэх мөчид унтаж амрах горим алдагддаг.

Унтахад бэлэн болсон үедээ хажуугаасаа утас, зөөврийн компьютер зэргээ холдуулах нь унтахад бэлтгэж, анхаарлыг тань олон талд сарниулахгүй.

Бага байхад тань орны хажууханд суугаад ээж чинь үлгэр уншиж өгдөг байсан үеийг эргэн санаарай. Ийм бяцхан дадал зуршил таныг бат бөх нойрсоход тусалдаг байсан. Унтахаасаа өмнө аяга халуун сүү уухаас авхуулаад дуртай хөгжмөө сонсох зэргээр өөрийгөө бэлтгэж байх нь таныг бат бөх нойрсоход тусалдаг.

Унтахаасаа өмнөх гурван цагийн хугацаанд хүнд хоол идэхээс татгалзаарай. Учир нь хэт их идэх нь таныг унтахад хүндрэлтэй байдлыг үүсгэдэг. Иймд унтахаасаа өмнө хөнгөн төрлийн, эрүүл амттануудыг идэх нь зөв сонголт болж чадна.

Унтахаасаа өмнө дарс, шоколад зэрэг кофейн ихээр агуулдаг хүнсний зүйлийг хэрэглэхээс татгалзаарай. Мөн цитрусын төрлийн жимс, халуун ногооны орцтой хүнсний аливаа бүтээгдэхүүнийг хэрэглэх нь зүрхний хэмнэлд ачаалал өгдөг.

Таны хийх зүйлийн жагсаалт хэдэн метр урт цаас давах хэмжээнд очсон ч та унтлагын цагтаа энэ бүхнийг мартаж, өөртөө тайвшрах хором үлдээгээрэй. Учир нь сэтгэл түгших мэдрэмж, таагүй бодлууд таныг унтахад тусалдаг гормоныг дарангуйлж эхэлдэг аж. Шөнө бүр хаанаас ч юм гараад ирдэг уйтгарт бодлууд нь дан ганц таны нойрны асуудал болоод зогсохгүй сэтгэл гутрал, үс уналт, хөгшрөлтийн үндсэн шалтгаан болох болно.

Унтахаар дээш харан хэвтэх үед толгой өвдөх, цээж хоолой шатаж буй мэт хорсох зэрэг зовуурь илэрч байвал та эрүүл мэнддээ анхаарч, эмчийн туслалцаа авах цаг нь болжээ гэсэн үг. Өдрийн цагаар нойрмоглоод байдаг хэр нь шөнө унтахгүйгээр үл барам биеийн тань аль нэг хэсэг хөндүүрлэж, өвдөөд байвал та ямар нэгэн өвчнөөр өвчилсөн байж болзошгүй. Иймд шөнө унтаж чадахгүй байгаа цаад учир шалтгаанаа олж, өөрийгөө халамжлаарай.

нойрны эмийн хэрэглээ

Мелатонин гэх дааврыг тархины голд байрлах Эпифиз хэмээх дотоод шүүрлийн системийн эрхтэн хариуцдаг. Уг даавар нь биднийг тайван нойрсоход чухал үүрэгтэй бөгөөд бидний гоо сайханд хүртэл нөлөөлөх шидтэй.. Зарим хүмүүсийн хувьд нойрны гүн асуудалтайгаа тэмцэхийн тулд өөрөө дур мэдэн эмчийн заавар, жоргүй нойрны уг төрлийн бэлдмэлүүд авч хэрэглэдэг үзэгдэлсүүлийн жилүүдэд эрс нэмэгдсэн.

Аливаа төрлийн нойрны эмээр асуудлаа шийдэх нь урт хугацааны шийдэл биш бөгөөд та өөрийн зүгээс унтахад тань туслах олон зүйлсийг туршиж, өөрт тохирох дадлаа олох хэрэгтэй. Нойрны эмийн тогтмол хэрэглээ нь таны ажлын бүтээмжийг бууруулж, нойрмоглоход хүргэдэг. Мөн удаан хугацааны турш хэрэглэвэл, сэтгэцийн аливаа эмгэг үүсэж, тухайн эмээс бүрэн хамааралтай болох боломжтой. Энэ төрлийн эмийг эмчийн заавар, хяналтад хэрэглэхээс гадна тун хэтрүүлбэл үхэлд хүргэх эрсдэлтэй. Зарим тохиолдолд уг төрлийн эмийг өөр төрлийн эмтэй хавсарч хэрэглэх нь биед олон сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй.

нойргүйдэлтэйгээ тэмцэхэд туслах ухаалаг төхөөрөмж 

Whoop

Уг апп нь биеийн ерөнхий байдлыг хянах, нойрны чанарыг хэмжиж сайжруулах зорилготой. Өдрийн туршид хийсэн дасгал,хөдөлгөөнийг хүртэл хэмжиж, өөрчлөлтүүдийг хянах боломжтой.

Samsung Galaxy Watch6

2023 оны арваннэгдүгээр сард нээлтээ хийсэн Samsung загварын ухаалаг цаг нь шинэчлэгдэн олон үйлдлийн горимтой болсон билээ. Уг ухаалаг цагны тусламжтайгаар нойроо тогтмол цагуудад хянах боломжтой аж. Мөн танд нойрны тухай олон талын зөвлөмж өгөх болно.

Bettersleep

Өөрийн унтлагын цагийг тогтмол хэмжиж байх боломжтой бөгөөд нойргүйдэлд орохоос сэргийлсэн олон зөвлөгөөг хүргэдэг онцлогтой. Хэдий олон цаг унтсан ч ядарсан мэдрэмжтэй сэрээд байвал уг аппыг татаж, өөрт хэрэгтэй нойрны зөвлөмжөө аваарай.

Fitbit

Гэр бүлээрээ хэрэглэхэд тохиромжтой. Нойрны тогтвортой байдлыг хянахаас гадна өдөр тутмын дасгал хөдөлгөөнөө хянах боломжтой бугуйн цаг нь таны анзаараагүй биеийн үзүүлэлтийг танд цаг тутамд мэдээллэж, анхаарал халамж тавих болно.